Wśród wzgórz porośniętych gęstymi lasami, gdzie wiatr szepcze pieśni przodków, a strumienie tańczą w rytmie dawnych czasów, leżała mała osada, co zwała się Zieloną Doliną. Tam, w cieniu pruskich dębów i wśród kwitnących łanów, żył Jaromir, młodzieniec o sercu czystym jak poranna rosa. Każdego dnia, gdy zorza barwiła niebo złotem, wstawał rześko, by orać ziemię, siać zboże i doglądać trzody. Wieczorami zaś, gdy zmierzch kładł się na polach, wędrował ku lasom, gdzie szum liści i śpiew słowików koiły mu duszę.
Pewnego dnia, gdy lato rozlewało swe ciepło po świecie, a powietrze pachniało miodem i skoszoną trawą, Jaromir zawędrował na polanę skrytą w sercu boru. Tam, wśród wysokich traw i dzikich kwiatów, ujrzał dziewczę o urodzie tak wielkiej, że zdawało się, iże sama Mokosz tkała jej wdzięk. Włosy jej były jako złote nici, co w słońcu lśniły niby promienie, a oczy głębokie i modre jak jeziora w głębi puszczy. Zwała się Milena, a była córką starego zielarza, co znał tajemnice ziół i mowy wiatru. Gdy ich spojrzenia się spotkały, serca zadrgały, jakby w rytmie pruskiego tańca, a świat wokół zdał się jaśniejszy i pełen obietnic.
Rozmowy ich płynęły lekko, niby strumień po kamieniach, a śmiech Mileny brzmiał jak dzwonki na wietrze. Jaromir czuł, że oto los podarował mu skarb, o jakim nie śmiał marzyć. Wędrowali razem po polach, zbierali maliny i plecili wianki z rumianku, a dni mijały w radości i nadziei. Osada patrzyła na nich z uśmiechem, bo miłość młodych zdawała się błogosławieństwem od bogów, co strzegą ludzkich doli.
Milena jednak skrywała w sobie ducha dzikiego i niepokornego. Pewnej pełni księżyca, gdy noc rozświetlała srebrna poświata, a las zdawał się żyć własnym życiem, zaprosiła Jaromira na ową polanę, gdzie spotkali się po raz pierwszy. „Chodź, miły mój – rzekła cicho, a głos jej brzmiał niby zaklęcie – pokażę ci cuda, o jakich śniłeś jeno we snach.” On, ufny i oczarowany, podążył za nią, nie pytając, co kryje się w jej słowach.
Tam, wśród wysokich paproci i kręgów z mchu, czekała ich tajemnica. Polana, choć za dnia radosna, nocą zmieniała oblicze – stawała się miejscem, gdzie jawa splatała się ze snem, a duchy przodków szeptały w cieniu. Milena ujęła dłoń Jaromira i poprowadziła go ku sercu polany, gdzie stał omszały kamień, stary jak sama ziemia. „To ołtarz – szepnęła – poświęcony onej, co miłością i płodnością włada. Jeśli poprosim jej łaski, zwiąże nas na wieki.” W oczach jej błyszczała gorączka, a w głosie brzmiała moc, której Jaromir nie pojmował.
Ziemia zdała się drżeć pod ich stopami, gdy usiedli przy ołtarzu. Milena wyjęła z sakwy pęk ziół – dziurawca, lubczyku i krwawnika – i zaczęła szeptać słowa stare, jakich nie znał żaden śmiertelnik w osadzie. Powietrze zgęstniało, a księżyc rzucał na nich blask, co czynił ich skórę niemal przezroczystą. Jaromir patrzył na nią, a serce biło mu jak bęben wojenny. Poczuł żar, co rodził się w jego trzewiach, gdy Milena zbliżyła się, a jej wargi musnęły jego szyję. Dłonie ich splotły się, a ciała, jakby prowadzone niewidzialną siłą, znalazły się blisko, tak blisko, że oddech stał się jednością.
Noc ta była jak sen – pełna uniesień, szeptów i dotyku, co palił skórę. Milena, śmiejąc się cicho, zrzuciła lnianą suknię, a Jaromir, oczarowany, poddał się jej woli. Miłość ich rozkwitła w cieniu drzew, wśród woni ziół i szumu wiatru, a granica między jawą a marzeniem zatarła się zupełnie. Lecz gdy namiętność sięgała szczytu, kamień na ołtarzu zadrżał, a z ziemi uniósł się chłód, którego nie czuli wcześniej. Milena, nie zważając na to, chwyciła święty głaz i wzniosła go ku niebu, kończąc rytuał. „Na wieki będziemy jednością” – krzyknęła, a głos jej poniósł się echem po lesie.
Nazajutrz osada nie była już taka jak dawniej. Wiatr przyniósł mrok, a pola, co jeszcze wczoraj złociły się plonami, zaczęły więdnąć. Krowy przestały dawać mleko, kury zamilkły, a dzieci jęczały w gorączce. Jaromir zbudził się z dziwnym uciskiem w piersi, a Milena, choć wciąż piękna, miała w oczach cień trwogi. „Cośmy uczynili?” – szepnął, lecz ona milczała, wpatrzona w dal.
Wieczorem poszli do starego Witosława, mędrca, co znał mowę bogów i duchy lasu. Starzec, wsparty na lasce z cisowego drewna, spojrzał na nich surowo. „Obudziliście gniew onej, co miłości strzeże – rzekł ochryple. – Kapryśna jest i zazdrosna. Rytuał wasz przywołał duchy złe, co teraz mszczą się na ziemi. Jedyna rada to ofiara, co serce wam złamie.” Milena zbladła, a Jaromir poczuł, że nogi uginają się pod nim. „Jaka ofiara?” – spytał cicho. Witosław westchnął. „Musicie oddać to, co najdroższe.”
Wrócili na polanę ostatniej nocy lata, gdy wiatr wył niby wilki, a księżyc skrył się za chmurami. Stali przed ołtarzem, trzymając się za ręce, lecz w sercach ich nie było już żaru – tylko smutek i strach. Milena zdjęła wianek z włosów i położyła go na kamieniu. „Niech bogini weźmie naszą miłość – szepnęła. – Niech oszczędzi osadę.” Jaromir skinął głową, a łzy spływały mu po twarzy. Wspólnie wypowiedzieli słowa odczyniające, a gdy skończyli, wiatr ustał, a ziemia westchnęła, jakby uwolniona od klątwy.
Lecz oni sami nie byli już tacy jak przedtem. Jaromir wrócił do chałupy, gdzie dni mijały w ciszy i trudzie. Milena zamknęła się w chacie ojca, zgłębiając tajemnice ziół i magii, by nigdy więcej nie sprowadzić nieszczęścia. Nigdy więcej nie spojrzeli sobie w oczy, a polana, choć znów rozkwitła, stała się miejscem, którego ludzie unikali.
Ich los stał się opowieścią, co matki szeptały dzieciom przy ognisku, przestrogą przed pychą i igraszkami z mocami, których rozum nie ogarnia. A morał tej baśni brzmi tak: „Nie igraj z siłami, których nie pojmujesz, bo cena może być wyższa, niźli gotów jesteś zapłacić.”
.